Selecteer een pagina

Vandaag precies een half jaar geleden ging Nederland naar de stembus. Maar een nieuwe regering is er nog altijd niet. Partijen sluiten elkaar uit of willen juist niet zonder elkaar regeren. Zelden was de kabinetsformatie zo complex als nu. Nog zes weken is Nederland verwijderd van de langste kabinetsformatie ooit.

Op 17 maart won de VVD van premier Mark Rutte voor de vierde keer op rij de Tweede Kamerverkiezingen (lees hier meer). De partij sleepte 34 van de 150 zetels in de wacht. D66 was een van de verrassingen van de verkiezingen met 24 zetels. De twee andere partijen met meer dan tien zetels waren de PVV (17) en het CDA (15). De linkse partijen SP (9 zetels), PvdA (9) en GroenLinks (8) stelden teleur.

Meerderheid lastig te vinden
In de maanden na de verkiezingen werden diverse opties om een meerderheid in de Tweede Kamer te vormen onderzocht. Een daarvan was de optie om het vorige kabinet met VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie voort te zetten. De vier partijen hebben samen 77 zetels en dus een meerderheid in de Tweede Kamer. Deze optie heeft de voorkeur van zowel VVD als CDA, maar D66 wil niet meer met de ChristenUnie regeren. Beide partijen liggen met name op medisch-ethisch gebied, met onderwerpen als euthanasie en abortus, mijlenver uit elkaar.

Een andere optie, een kabinet met drie partijen, is hoe dan ook onmogelijk. De drie grootste partijen samen komen slechts op 75 zetels uit. Wat de situatie nog moeilijker maakt is dat vrijwel geen partij wil regeren met de op twee na grootste partij in de Kamer: de PVV.

Nieuwe opties
Na maandenlang overleggen zaten nog zes partijen om tafel om een coalitie te vormen: VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie. De eerste drie partijen kunnen een meerderheid vormen met een van de linkse partijen PvdA en GroenLinks, maar die partijen willen alleen samen in een nieuw kabinet stappen. Dat heeft ook de voorkeur van D66, omdat de sociaal-liberalen een zo progressief mogelijke regering willen. De vijf partijen samen hebben bovendien een meerderheid in de Eerste Kamer. Iets dat bij vrijwel geen andere mogelijke coalitie het geval is. Dat komt mede doordat Forum van Democratie (en afsplitsingen daarvan) 12 van de 75 Eerste Kamerzetels in handen hebben.

VVD en CDA zien een kabinet met PvdA én GroenLinks echter niet zitten: zij willen niet in een kabinet met twee linkse partijen stappen. En dus lijkt een meerderheidskabinet verder weg dan ooit.

Minderheidskabinet of toch nieuwe verkiezingen?
De kabinetsformatie is inmiddels in een fase beland waarin de mogelijkheden van een minderheidskabinet worden onderzocht. Het nadeel van een minderheidskabinet is dat de deelnemende partijen voor de uitvoering van plannen altijd steun moeten zoeken bij andere partijen om een meerderheid in de Tweede Kamer te krijgen.

VVD, D66 en CDA zijn nu betrokken bij de verkenning van een minderheidskabinet. Een kabinet met alle drie de partijen lijkt ver weg, omdat D66 vooral op het gebied van duurzaamheid en klimaat een andere inslag heeft dan de rechtse partijen VVD en CDA. Een samenwerking tussen alleen VVD en D66 zou leunen op 58 zetels, een combinatie VVD-CDA op slechts 48 zetels.

Hoe het nu verder gaat is onbekend. Alle opties, zelfs die van een meerderheidskabinet, zijn nog open, maar dat de formatie er niet makkelijker op wordt is duidelijk. En dus gaan ook steeds meer stemmen op voor nieuwe verkiezingen. Momenteel wordt echter niet verwacht dat nieuwe verkiezingen tot enorme verschuivingen in de Tweede Kamer leiden. Veel policiti vrezen bovendien dat nieuwe verkiezingen het vertrouwen van de Nederlander in de politiek geen goed doen.

Nieuw record
Hoe dan ook lijkt de kabinetsformatie op de langste kabinetsformatie ooit in Nederland af te stevenen. Het ‘record’ staat op naam van het huidige demissionaire kabinet Rutte III. De formatie daarvan duurde in 2017 maar liefst 225 dagen. Momenteel staat de teller op 184 dagen. Een nieuw record komt dus dichtbij. Als de formatie voor 29 oktober niet is afgerond, heeft het toekomstige kabinet de twijfelachtige eer het formatierecord van Rutte III over te nemen. Het is de vraag wat dat met het vertrouwen van de Nederlander doet.

Voorbode voor Duitsland?
De situatie in Nederland wordt door menig expert als voorbode voor Duitsland gezien. Het buurland kiest binnenkort op 26 september een nieuwe Bondsdag, de Duitse Tweede Kamer. De SPD (vergelijkbaar met de Nederlandse PvdA) en het CDU (CDA), wat van oudsher grote volkspartijen zijn, staan er in de peilingen niet florissant voor. Vroeger wisten beide partijen vaak veertig procent van de stemmen binnen te halen, maar momenteel komt het CDU in veel peilingen niet boven de 22 procent uit. De SPD (rond de 25 procent) doet het iets beter.

Waar vroeger de SPD en het CDU vaak samen regeerden, lijkt een regering met twee partijen nu ver weg. Met de naderende opkomst van de groene partij Bündnis 90/Die Grünen en de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland lijkt ook het Duitse politieke landschap te versnipperen.